Martin van de Grind (helemaal vooraan) en Johnboy Willemse (met gespreide armen) in Rac’n’Roll place, 2014

Nazikroegen in Nederland (Ravenstein en Veendam)

Ingang nazikroeg te Veendam

Ingang nazikroeg te Veendam

Het is een klassiek probleem voor extremisten, motorbendes en criminelen. Waar spreken we af? Waar drinken we een biertje? Waar kunnen we zijn wie we willen zijn, zonder dat we gezeur krijgen? Waar kunnen we het beste zaken bespreken die het daglicht niet kunnen verdragen? Thuis, in de kroeg of in een eigen ruimte? We hebben binnen extreemrechtse verbanden alle drie deze opties voorbij zien komen. Maar recent is er een nieuwe ontwikkeling zichtbaar geworden. Neonazi’s openden onlangs twee kroegen voor de eigen achterban in Veendam en Ravenstein. Onderzoeksgroep Kafka schreef er dit artikel over.

Eerst een korte blik in het verleden. De zoektocht naar geschikte ruimtes is er namelijk niet één van vandaag of gisteren. Rechtsextremisten hebben sinds de Tweede Wereldoorlog grote moeite om ontmoetingsruimtes te vinden. Men wil overleggen, vergaderen, elkaar ontmoeten, feestvieren, drinken en optredens en bijeenkomsten kunnen verzorgen voor de achterban. Dat alles lukte eigenlijk lange tijd niet, of een enkele keer met grote moeite. Het huren van geschikte ruimtes bleek namelijk meestal onbegonnen werk. Kroegbazen en zaaleigenaren wilden geen rechtsextremisten. Omdat ze het niet met hen eens waren, maar nog vaker omdat er problemen werden verwacht.

Centrumpartij last congres af wegens gebrek aan zaalruimte (Bron: BVD verslag CP vergadering)

Centrumpartij last congres af wegens gebrek aan zaalruimte (Bron: BVD verslag CP vergadering)

Rechtsextremisten in je gebouw, dat is slecht voor de naam, dat jaagt andere klanten weg en levert vaak grote problemen op met politieke tegenstanders of politie en autoriteiten. Omdat het huren onder eigen naam niet bleek te lukken, werd eind jaren zeventig over gegaan op een nieuwe strategie. Men bedacht om zalen en kroegen te bespreken onder een valse naam. Dat werkte een enkele keer wel, maar vaak ook niet omdat politieke tegenstanders daar achter wisten te komen. Die voerden dan alsnog een protestactie of lichtten zaaleigenaren preventief in. Die verbroken in veel gevallen daarna de huurovereenkomsten.

Huiskamerbijeenkomsten

Huiskamerbijeenkomst Blood & Honour Noordland, Groningen 2006

Huiskamerbijeenkomst Blood & Honour Noordland, Groningen 2006

Het leek er op dat de eigen huiskamer vaak de enige plaats was waar ongestoord bij elkaar gekomen kon worden. Dat was krap, maar wel veilig en zonder kans op veel gezeur. En soms was dit alternatief ruim voldoende. Zo had de zeer actieve Blood & Honour Noordland-groep rond 2006 een aantal plaatsen om bijeen te komen in en om Winschoten. De Winschotense neonazi Martin van de Grind stelde bijvoorbeeld zijn huis beschikbaar voor bijeenkomsten van de club. Maar ook de ouders van enkele jonge Blood & Honour-leden stelden huizen, schuur en akkerland ter beschikking voor extreemrechtse kroegavonden, barbecues en andere bijeenkomsten. Tot samenkomsten in deze ruimtes voor steeds meer overlast zorgden en de gemeente in een aantal gevallen ingreep. Zo werd een grote barbecuebijeenkomst van Blood & Honour in 2009 door de burgemeester verboden en ontbonden op grond van een noodbevel. Na een lange procedure door een aanwezige neonazi bleek dat besluit echter onterecht genomen te zijn.

Extreemrechtse krakers
Op andere plaatsen werd naar andere oplossingen gezocht. Een manier die zorgde voor geschikte ruimtes tegen beperkte kosten, was om leegstaande gebouwen te kraken. Extreemrechtse activisten uit Voorpost-kringen kraakten bijvoorbeeld in 2000 een leegstaand kazerneterrein in de bossen rond Eindhoven. Dat terrein was enkele jaren daarna een verzamelplaats voor rechtsextremisten uit heel Nederland. Er waren kroegavonden, concerten, politieke bijeenkomsten en er was ruimte voor enkele personen om te wonen. Die situatie kon lang blijven bestaan omdat de gemeente Eindhoven en Defensie – de eigenaren van het complex – geen aanleiding zagen om het complex te ontruimen. Dat veranderde in 2003 toen er een neonazi-concert werd gepland met een uitgesproken antisemitische aankondiging. Dat leverde zoveel onrust op dat het snel tot een ontruiming van het kraakpand kwam. Enkele jaren later, in 2009, probeerden ook neonazi’s uit de regio Haaglanden van de Nationaal Socialistische Aktie (NSA) enkele panden te kraken. dat liep echter minder voorspoedig: zij werden steeds na korte tijd ontruimd. Uiteindelijk bleken dergelijke initiatieven dus ook geen lang leven beschoren.
vprijnmond

Ondertussen leek ook het aloude huurprobleem wat minder groot te zijn geworden. De actiegroep Voorpost bijvoorbeeld organiseert al een aantal jaar achter elkaar regionale ‘stamtafels’. Dit zijn maandelijkse regionale bijeenkomsten van Voorpost-leden en –sympathisanten die meestal plaatsvinden in een vaste kroeg. Dat lukt eigenlijk altijd zonder grote problemen, al waakt Voorpost er wel voor dat deze ontmoetingsplekken niet publiek bekend worden.

VP stamtafels uitstekend voor leggen van contact (Bron: Stormfrontforum juni 2014)

VP stamtafels uitstekend voor leggen van contact (Bron: Stormfrontforum juni 2014)

En die stamtafels bewijzen ook waarom ontmoetingsruimtes zo belangrijk zijn. Belangrijk voor het sociale aspect, gezelligheid en kameraadschap, maar ook voor de organisatie: op deze bijeenkomsten krijgen (regionale) structuren van een extreemrechtse groep als Voorpost vorm, er kan gepraat en gemobiliseerd worden voor acties en er kan overlegd worden over allerhande praktische zaken.

Nazikroegen

Bijeenkomst Ulfhednar te Callantsoog, 2011

Bijeenkomst Ulfhednar te Callantsoog, 2011

Weer anders deed de Noord-Hollandse neonazigroep Ulfhednar het. Vlak na de oprichting van de groep werd in de kustplaats Callantsoog een eigen ruimte betrokken. Deze ruimte werd in de zomer van 2011 gebruikt om bijeenkomsten te organiseren voor sympathisanten en andere belangstellenden. Aanvankelijk gebeurde dat zonder problemen. Dat veranderde toen twee groepsleden, in aanwezigheid van een Vlaamse terreurverdachte, door een arrestatieteam uit hun auto werden gehaald wegens het bezit van vuurwapens.

Korte tijd later verbood de burgemeester van Callantsoog een volgende bijeenkomst. Ook dit keer procedeerde een van de neonazi’s en kreeg uiteindelijk ruim twee jaar later gelijk bij de Raad van State. Maar toen was Ulfhednar al van het toneel verdwenen. Ook al mislukte dit project deels, het zorgde ogenschijnlijk wel voor enige inspiratie. Want de afgelopen maanden werden maar liefst twee kroegen geopend met een duidelijk neonazistisch imago, “De Nationalist” in Ravenstein en “Rac ‘n’ Roll Place” in Veendam.

De Nationalist
nationalist-drankgeldDe kroeg in Ravenstein is een initiatief van inwoner John Willemse (1979), al een ruim decennium actief in extreemrechtse circuits en de laatste tijd vooral zichtbaar als actief lid van de Nederlandse Volks-Unie (NVU). Hij opende zijn ruimte ‘De Nationalist’ in oktober 2014. Onder het motto “het verenigen van Nationalisten en nationaal-socialisten” is de kroeg ongeveer een keer per maand geopend. Er wordt drank verkocht, er zijn slaapplaatsen beschikbaar en er is ruimte voor een kleine dertig personen. Willemse beschouwt zijn kroeg als een “nationaal bevrijde zone”. Deze term verwijst naar een Duits fenomeen. Zo’n zone is een gebied waar door middel van intimidatie en geweld wordt geprobeerd migranten buiten te sluiten en weg te pesten.

de-nationalist-geldDe Nationalist is vanaf het begin een clubhonk voor de NVU-aanhang, waarvan een belangrijk deel van de actieve achterban in die regio woont. Verder komen er sinds de opening ook regelmatig leden van de Autonome Nationalisten uit Vlaanderen langs. Deze neonazistische groep heeft sinds die tijd – en mogelijk in de Ravensteinse kroeg – steeds nauwer samengewerkt met de NVU. Onlangs maakte beide organisaties zelfs bekend dat de Autonome Nationalisten namens de NVU mee zullen gaan doen aan Vlaamse verkiezingen. Maar behalve deze ontmoetingsfunctie gebeurt er nog meer. In De Nationalist worden politieke thema-avonden gehouden en propagandamateriaal van de NVU, Zwart Front en Identitair Verzet verspreid. Begin 2015 blijkt dat De Nationalist aspiraties heeft. “Dit jaar zullen we een x aantal bijeenkomsten gaan organiseren en deelnemen aan acties en demonstraties” schrijven ze op hun facebookpagina. Aan wat voor soort acties en demonstraties gedacht moet worden blijkt al snel. Begin maart wil men tijdens een ‘Trouw aan Rood Wit Blauw’ bijeenkomst geld inzamelen voor een bloemstuk om gesneuvelde Duitse SS’ers te herdenken op de oorlogsbegraafplaats in Ysselsteyn.

Rac’n’Roll Place

Martin van de Grind (helemaal vooraan) en Johnboy Willemse (met gespreide armen) in Rac’n’Roll place, 2014

Martin van de Grind (helemaal vooraan) en Johnboy Willemse (met gespreide armen) in Rac’n’Roll place, 2014

In Veendam gaat het om een oude sportschool even buiten het centrum, waar een gedeelte sinds juli 2014 is opengesteld als kroeg. Spilfiguur Martin van de Grind (1969) uit Winschoten loopt al ruim dertig jaar rond in het extreemrechtse wereldje en heeft deze sportschool verbouwd tot ‘Rac’n’Roll Place’. Hier wordt net als in Ravenstein drank verkocht en extreemrechts propagandamateriaal verspreid. Zoals het zuidelijk gelegen De Nationalist ook Vlaamse gasten weet te trekken, zo richt Rac’n’Roll Place zich met succes op Duitse sympathisanten. Het verschil tussen deze plekken is dat er in Veendam vaker bijeenkomsten plaatsvinden, waar beduidend meer bezoekers op afkomen. Daarnaast is er een ruimte waar boogschieten,krachtsport en kickboksen beoefend kan worden. Bovendien treden er af en toe muzikanten op, zoals de Australische gitarist Nigel Brown (1967). Brown heeft in een aantal tot de verbeelding sprekende nazibands gespeeld en is in Australië tot negen maanden cel veroordeeld wegens ‘potenrammen’. In 1995 neemt hij in het Noord-Hollandse dorp Zwaag een cd op met zijn band Celtic Warrior. Tijdens deze opnames worden de bandleden door de politie gearresteerd. Twee jaar later wordt Brown veroordeeld tot een boete van 1500,- wegens het beledigen van joden. Op het oud&nieuw feest waarmee 2014 afgesloten werd konden de bezoekers van Rac’n’Roll Brown bewonderen tegen betaling van € 15,- entree.

Aankondiging optreden Nigel Brown, 2014

Aankondiging optreden Nigel Brown, 2014

Rac’n’Roll Place brengt twee groepen bij elkaar. In zijn kroeg ontvangt Van de Grind enerzijds rechtsextremisten die op dit moment actief zijn in Blood & Honour-kringen. Uit zijn eigen regio, de divisie Blood & Honour-Noordland, maar ook van andere groepen uit de rest van het land. Daarnaast komen er groepen extreemrechtse skinheads over de vloer die niet aan Blood & Honour zijn verbonden. De skinheadcultuur is een jeugdstijl waar Van de Grind al dertig jaar actief in is en waar hij veel oude contacten aan heeft overgehouden. De kroeg ademt ook in alles een skinheadsfeer uit. De naam, Rac’n’Roll, verwijst naar extreemrechtse skinhead muziek, ‘Rock Against Communism’. Aan de muur hangen allerlei skinhead-attributen, waaronder een vlag van ‘Hou Kontakt’. Hou Kontakt was een organisatie voor nazi-skinheads in het begin van de jaren negentig, waar Van de Grind destijds de leiding over had. De sfeer tijdens de kroegavonden is als ruig en onstuimig te omschrijven. Op een avond in januari bekogelen verschillende bezoekers elkaar voor de gein met dartpijlen en laat Martin van de Grind zich beschieten met een airsoftpistool. Barman Liam Taylor (1982) past zijn in de Rac’n’Roll place verworven boksvaardigheden toe. In de straat van de kroeg slaat hij die nacht schijnbaar zonder enige aanleiding iemand in het gezicht, wat leidt tot zijn arrestatie en een nacht in de cel.

Kickboksen oefenen in Rac’n’Roll place, 2014

Kickboksen oefenen in Rac’n’Roll place, 2014

Gezien de grote afstand (200 km) tussen de twee kroegen zou verwacht kunnen worden dat er weinig overlap is in bezoekers en organisatie. Maar dat is niet helemaal waar. Er worden over en weer bezoeken gebracht en de barman Liam Taylor van Rac’n’Roll place bedient op een avond ook de klanten in De Nationalist. En eigenlijk is dat ook niet zo vreemd. Het extreemrechtse wereldje in Nederland is immers klein en overzichtelijk, men kent elkaar.

Zoals we eerder in dit artikel schetsten zijn ontmoetingen en dus ontmoetingsruimtes van cruciaal belang voor elke extreemrechtse organisatie. Op die plaatsen kan men de eigen – omstreden – identiteit zonder problemen naar buiten brengen, er is ruimte voor vriendschap, muziek en gezelligheid, er kunnen vergaderingen en scholingsbijeenkomsten worden gehouden, er kan geld ingezameld of verdiend worden, kortom: er kan een organisatie op poten worden gezet. Of de twee nieuwe kroegen, Rac’n’Roll Place in Veendam en De Nationalist in Ravenstein, die functies ook gaan vervullen is na een paar maanden nog moeilijk vast te stellen. Het illegale karakter van deze kroegen, de openlijk nazistische oriëntatie en de overlast voor de omgeving zijn potentiële problemen voor een duurzame voortzetting van deze ontmoetingsruimtes.

Advertisements
Wagensveld staat media te woord bij HoGeSa demonstratie 15 november 2014, Hannover

Nederlandse Pegida activist: Wapenhandelaar en nazivriend

Wagensveld staat media te woord bij HoGeSa demonstratie 15 november 2014, Hannover

Wagensveld staat media te woord bij HoGeSa demonstratie 15 november 2014, Hannover

Sinds november 2014 vinden er in Duitsland wekelijks Pegida demonstraties plaats. Pegida is een Duits acroniem voor Vaderlandslievende Europeanen tegen de Islamisering van het Avondland. Migranten, moslims, politici en de pers worden fel bekritiseerd door de activisten die zichzelf beschouwen als ‘nette en bezorgde burgers’. Wat is de Nederlandse bijdrage aan deze demonstraties? Wie is ‘Ed aus Holland’ die als Pegida demonstrant veelvuldig de pers te woord staat? Wat is zijn relatie met Geert Wilders, en welke rol spelen Nederlandse nazi’s in dit geheel? Kortom, hoe netjes is Pegida eigenlijk? Antifascistische Onderzoeksgroep Kafka zocht het uit.

“Ik steun jullie van harte. Miljoenen in Europa steunen jullie. Ik ben trots op jullie.” laat Geert Wilders aan de Pegida demonstranten van 25 januari in Dresden weten. Zijn boodschap aan de 17.000 demonstranten wordt voorgelezen door ‘Ed aus Holland’. Een Nederlandse man, in Duitsland woonachtig en regelmatig spreker op Pegida demonstraties.

Dutch Defence League op Pegida demonstratie Düsseldorf, 8 december 2014

Dutch Defence League op Pegida demonstratie Düsseldorf, 8 december 2014

Deze demonstraties vinden dicht bij Nederland plaats. Gezien het grote aantal PVV-stemmers en de korte reistijd naar Pegida-bijeenkomsten zou je verwachten dat er veel Nederlandse deelnemers zijn. Maar dat valt erg mee. Er zijn enkele individuen die wel eens meedoen. Op 8 december neemt een kleine delegatie van de Dutch Defence League deel aan Pegida demonstratie in Düsseldorf. Maar het meest opvallend zijn toch de anonieme Ed en de steunbetuiging van Wilders. Waar komt deze steunbetuiging van Wilders vandaan? Heeft hij contact met ‘Ed aus Holland’?

Hooligans Gegen Salafisme

Kennelijk is de PVV aanhang niet bereid in Duitsland de straat op te gaan om hun standpunten kracht bij te zetten. Radicalere Nederlandse activisten voelen zich blijkbaar ook niet geroepen Pegida te ondersteunen. Zij zijn wel aanwezig bij de demonstratie die als voorloper van Pegida kan worden beschouwd. Onder de naam Hooligans Gegen Salafisten (HoGeSa) demonstreren op 26 oktober 2014 enkele duizenden hooligans in Keulen. De betoging loopt uit op grote vechtpartijen met de politie. Er worden stenen, flessen en vuurwerk naar de politie gegooid, de Hitlergroet gebracht en leuzen tegen buitenlanders geschreeuwd. Onder deze hooligans bevindt zich een groep van ongeveer tien Nederlanders.

Screenshot foto Nederlandse HoGeSa activisten Keulen, 26 oktober 2014

Screenshot foto Nederlandse HoGeSa activisten Keulen, 26 oktober 2014

De nazistische Nederlandse Volks-Unie (NVU) heeft samen met de Autonome Nationalisten Vlaanderen een bus gehuurd voor “een onvergetelijk moment en een voorbeeld van hoe het hier zou moeten zijn.” Op de Pegida demonstraties die sindsdien plaatsvinden nemen vrijwel altijd HoGeSa activisten deel. Prominente Pegida activisten erkennen dat HoGeSa met hen meeloopt. “Het verschil is”, zegt ‘Ed aus Holland’ aan een journalist van Een Vandaag, “dat zij met Pegida meelopen. En Pegida niet met hen. Wij hebben niets met extreemrechts te maken.”

Ed, der geheime Hooligan

Op 15 november 2014 vindt de tweede HoGeSa demonstratie plaats, dit keer in Hannover. ‘Ed aus Holland’ is zelf een van de deelnemers. Na de HoGeSa rellen in Keulen bestaat er geen enkel misverstand over de aard en het doel van deze demonstratie. Toch vormt dit voor de ‘nette’ Pegida activist geen beletsel. Hij beschouwt en gedraagt zich als een HoGeSa activist, in tegenstelling tot wat hij een maand later aan Een Vandaag vertelt. Deze deelname lijkt niet zijn enige connectie met HoGeSa. Verschillende Duitse onderzoeksgroepen stellen dat hij moderator is van het HoGeSa-forum. De bewering van een Telegraaf journalist dat hij vanaf een HoGeSa adres met de krant mailde versterkt deze stelling.

Telegraaf over connectie Wagensveld en HoGeSa

Telegraaf over connectie Wagensveld en HoGeSa

‘Ed aus Holland’, die in werkelijkheid Edwin Wagensveld heet blijkt niet de nette, bezorgde burger te zijn die hij lijkt. Ed is een ‘geheime hooligan’. Uit een analyse van zijn persoonlijke facebook profiel blijkt hij allerlei berichten van de nazistische NVU te ‘liken’. Ook heeft hij veel vriendschappen met extreemrechtse Nederlandse activisten, waaronder een aantal uit het meest radicale deel van deze beweging. De politieke oriëntatie van zijn facebookvrienden Jeroen van den Berg (Ulfhednar), Olav Schollaardt (Nationale Sozialisten Niederlande) en Edwin Middeljans (Blood&Honour) laat niets te raden over. Wanneer Middeljans op zijn profiel een foto plaatst waarop hij samen met Stefan Wijkamp (alias de Hollandse Hitler) op een neonazidemonstratie in het Duitse Remagen is te zien, plaatst Wagensveld een ‘like’.

Edwin Middeljans (links) en Stefan wijkamp (midden) op demonstratie in Remagen, 22 november 2014

Edwin Middeljans (links) en Stefan wijkamp (midden) op demonstratie in Remagen, 22 november 2014

Politiek is niet het enige wat Middeljans en Wagensveld bindt. Middeljans heeft interesse in de producten uit Wagensveld webshop ‘Der Hollander’.

Screenshot website Edwin Wagensveld, stroomstootwapens te koop

Screenshot website Edwin Wagensveld, stroomstootwapens te koop

Hier verkoopt Wagensveld onder meer stroomstootwapens, pepperspray en airsoftgeweren. Zijn Duitse webshop richt zich exclusief op de Nederlandse markt. In Nederland is particulier bezit van dit soort wapens strafbaar is en geldt als een misdrijf, of is gebonden aan strenge wettelijke voorwaarden. Wagensveld blijkt een ondernemer te zijn die zijn producten ‘discreet verzendt’ en het met wet- en regelgeving niet zo nauw neemt. Een controle of zijn klanten aan wettelijke voorwaarden voldoen ontbreekt bij ‘Der Hollander’.

Screenshot website Edwin Wagensveld

Screenshot website Edwin Wagensveld

Organise

De goed georganiseerde Duitse neonazi scene is structureel aanwezig bij Pegida protesten. Hun aanwezigheid wordt getolereerd. Wagensveld is een voorbeeld dat Pegida en HoGeSa niet zulke gescheiden werelden zijn als Pegida wil laten geloven. In een interview met Een Vandaag laat Wagensveld weten aan te sluiten bij een in 2015 geplande protestmars van het extreemrechtse Pro Patria in Den Haag.

Extreemrechtse activisten en ADO hooligans op Pro Patria demonstratie te Den Haag, 10 augustus 2014

Extreemrechtse activisten en ADO hooligans op Pro Patria demonstratie te Den Haag, 10 augustus 2014

De vorige mars van Pro Patria liep uit de hand en bleek een uit een verzameling van hooligans en extreemrechtse activisten te bestaan. Een aantal van hen was ook aanwezig op de HoGeSa demonstratie in Keulen.

Wagensveld is een belangrijk draaipunt bij Pegida. Hij brengt persoonlijk neonazi’s, Wilders en hooligans bij elkaar. Een coalitie die we eerder zagen rond de Pro Patria mars. Het verbaast dan ook niet dat Wagensveld (met zijn Duitse vrienden?) deel wil gaan nemen aan de komende Pro Patria demonstratie. Welke rol zij hier kunnen gaan spelen zal de toekomst uitwijzen.

Gerelateerde artikelen:
Pro Patria en Identitair Verzet: radicale voorhoede PVV